ΑΡΤΟΣ ΚΑΙ ΘΕΑΜΑΤΑ: Όταν οι πολιτιστικές εκδηλώσεις γίνονται εργαλείο πολιτικής επικοινωνίας

Ένα από τα πιο πιασάρικα πράγματα που μπορεί να κάνει ένας αιρετός που επιθυμεί να επανεκλεγεί είναι διαχρονικά οι χοροί και τα πανηγύρια, ή, για να το πούμε πιο επίσημα, οι πολιτιστικές εκδηλώσεις.

Από την αρχαία Ρώμη μέχρι τις σύγχρονες κοινωνίες, η εξουσία αλλάζει χέρια, τα πολιτεύματα εναλλάσσονται, τα μέσα εξελίσσονται, αλλά ορισμένες πρακτικές παραμένουν εντυπωσιακά ίδιες. Κι αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο άνθρωπος παραμένει εντυπωσιακά ίδιος.

Η φράση «Άρτος και θεάματα» προέρχεται από τη λατινική έκφραση Panem et circenses, που σημαίνει ό,τι ακριβώς και στα ελληνικά. Τη συναντάμε στο έργο του Ρωμαίου σατιρικού ποιητή Ιουβενάλη, ο οποίος, στις αρχές του 2ου αιώνα μ.Χ., στηλίτευσε μια  κοινωνία που αρκούνταν στη δωρεάν παροχή τροφής και στα δημόσια θεάματα, αντί να ενδιαφέρεται ενεργά για τη δημόσια ζωή και την πολιτική.

Άρτος είναι η κάλυψη των βασικών αναγκών, οι παροχές, τα επιδόματα και οι οικονομικές διευκολύνσεις.

Θεάματα είναι οι εκδηλώσεις, οι γιορτές, οι αθλητικές διοργανώσεις αλλά και οτιδήποτε άλλο μπορεί να αποσπάσει την προσοχή του κοινού από την πολιτική πραγματικότητα: σκάνδαλα, απάτες ολκής, δολοφονίες, πιπεράτες ιστορίες…

Ο άρτος και τα θεάματα, λοιπόν, χρησιμοποιούνται διαχρονικά ως παραπέτασμα που κρύβει έντεχνα όσα συζητούν, αποφασίζουν και πράττουν οι πολιτικοί κεκλεισμένων των θυρών. Ο κόσμος χειραγωγείται με τέτοιον τρόπο, ώστε η συμμετοχή του στα κοινά να περιορίζεται στο χειροκρότημα ή στο γιουχάισμα. Πάντα εκ των υστέρων.

Και μέσα στην παραζάλη της αδιάκοπης και συχνά άσχετης πληροφορίας, αμελεί να αξιολογήσει αυτούς που τον διοικούν και τις αποφάσεις που επηρεάζουν ουσιαστικά τη ζωή του.

Ακόμα και σε τοπικό επίπεδο, μια Περιφέρεια ή ένας Δήμος μπορεί να διοργανώνει όλο τον χρόνο διάφορες φαντασμαγορικές εκδηλώσεις. Μπορεί να κάνει πανηγυρικές εξαγγελίες για έργα που θα γίνουν κάποτε και να πετάει πυροτεχνήματα για το παραμικρό.

Μπορεί να ανεβάζει ολημερίς και ολονυχτίς φωτογραφίες, βίντεο, αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα και δελτία Τύπου που παρουσιάζουν μια πόλη πανέμορφη, γεμάτη ζωή, και μια τοπική αρχή πανταχού παρούσα και τα πάντα πληρούσα. Έτοιμη να φωτογραφηθεί για κάθε περίσταση.

Εντάξει, όλα αυτά είναι θεμιτά. Οι πολιτιστικές εκδηλώσεις έχουν τη θέση τους στην πόλη, προσφέρουν ψυχαγωγία και ενισχύουν την κοινωνική συνοχή. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η βιτρίνα κινδυνεύει να υποκαταστήσει το ίδιο το «κατάστημα». Όταν συνηθίζουμε να κρίνουμε την εξουσία με όρους θεάματος.

Και το κυριότερο: ο πολίτης είναι εκείνος που, άμεσα ή έμμεσα, χρηματοδοτεί όλα αυτά και δικαιούται να απαιτεί υπηρεσίες και υποδομές που να καλύπτουν τις ανάγκες του. Η ευθύνη για την υλοποίηση των έργων ανήκει σε εκείνους που εκλέγονται για να διοικήσουν. Όμως η ενημέρωση και ο έλεγχος από την πλευρά των πολιτών είναι εξίσου απαραίτητα. Γιατί κι οι «άρχοντες» άνθρωποι είναι και ξεχνιούνται...

Η δημοκρατία απαιτεί λοιπόν καθημερινή συμμετοχή από τους πολίτες. Όχι απλούς θεατές που τρώνε ψωμάκι χαζεύοντας. Κι ύστερα αναρωτιούνται τι φταίει και πάνε όλα κατά διαόλου…