Η ιστορία πίσω από τα γλυπτά του Κήπου Μνημοσύνης στη Νέα Σμύρνη
Μια περιήγηση στο Πάρκο Χρυσοστόμου ανέδειξε τις ιστορίες που συνδέουν τα έργα τέχνης της πόλης με τη Μικρά Ασία, τη Σμύρνη και τη μνήμη του προσφυγικού ελληνισμού.
Πρόσκοποι Αϊδινίου: Τεμαχισθέντες ξίφει μεληδόν
Μια διαφορετική γνωριμία με την ιστορία της Νέας Σμύρνης είχαν όσοι συμμετείχαν στην περιήγηση που πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 17 Οκτωβρίου 2026 στο Πάρκο Χρυσοστόμου, γνωστό και ως Κήπο Μνημοσύνης.
Την ξενάγηση πραγματοποίησε η μουσειολόγος της ΕΣΤΙΑΣ Νέας Σμύρνης, Γεωργία Σιβρή, παρουσιάζοντας την ιστορία των γλυπτών, των ανδριάντων και των έργων τέχνης που βρίσκονται στον χώρο.
Τα έργα δεν αποτελούν μόνο στοιχεία της αισθητικής ταυτότητας του πάρκου. Πίσω τους κρύβονται ιστορίες ανθρώπων και γεγονότων που συνδέονται με τη Μικρά Ασία, τη Σμύρνη και τον Πόντο.
Ο Ιωάννης Συκουτρής και η πορεία ενός σπουδαίου φιλολόγου
Ανάμεσα στα έργα που παρουσιάστηκαν κατά την περιήγηση βρίσκεται η προτομή του Ιωάννη Συκουτρή, φιλοτεχνημένη από τον γλύπτη Γιάννη Παππά. Γεννημένος στη Σμύρνη το 1901, ο Συκουτρής υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες κλασικούς φιλολόγους, με έργο που αναγνωρίστηκε και στο εξωτερικό. Παρά τις οικονομικές δυσκολίες της οικογένειάς του, οι εξαιρετικές επιδόσεις του τού επέτρεψαν να ολοκληρώσει τις σπουδές του στην Ευαγγελική Σχολή της Σμύρνης και στη συνέχεια στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Συνέχισε τις σπουδές του στη Γερμανία, στα πανεπιστήμια του Βερολίνου και της Λειψίας, δίπλα σε κορυφαίους φιλολόγους της εποχής. Το επιστημονικό του έργο περιλάμβανε σημαντικές μελέτες πάνω στην αρχαία ελληνική γραμματεία, ενώ το 1934 επιμελήθηκε τη μετάφραση και την ερμηνεία του πλατωνικού «Συμποσίου», εγκαινιάζοντας τη σειρά «Ελληνική Βιβλιοθήκη» της Ακαδημίας Αθηνών.
Η έκδοση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, κυρίως εξαιτίας της εισαγωγής του, στην οποία εξεταζόταν, μεταξύ άλλων, το ζήτημα των ερωτικών σχέσεων στην αρχαία Ελλάδα. Το 1936, όταν διεκδίκησε την έδρα της Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, δέχθηκε επιθέσεις από ακαδημαϊκούς και άλλους κύκλους. Ο ίδιος υπερασπίστηκε το έργο του, απαντώντας στις επικρίσεις με σχετική δημοσίευση, ωστόσο η πολεμική που αναπτύχθηκε γύρω από το όνομά του τον επηρέασε βαθιά.
Ο Ιωάννης Συκουτρής έβαλε τέλος στη ζωή του στις 21 Σεπτεμβρίου 1937, στην Κόρινθο, σε ηλικία μόλις 35 ετών. Παρά τη σύντομη ζωή του, άφησε σημαντικό συγγραφικό και επιστημονικό έργο, ενώ η συμβολή του στη μελέτη της αρχαίας ελληνικής γραμματείας παραμένει σημείο αναφοράς.
Οι Πρόσκοποι του Αϊδινίου και η τραγική τους μοίρα
Ιδιαίτερη θέση ανάμεσα στα έργα τέχνης του πάρκου κατέχει το γλυπτό που τιμά τους Έλληνες προσκόπους που έχασαν τη ζωή τους στη Μικρά Ασία. Στις 18 Ιουνίου 1919, στο Αϊδίνι, 31 Έλληνες πρόσκοποι συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν από ένοπλες τουρκικές ομάδες, ενώ 13 ακόμη πρόσκοποι σκοτώθηκαν στα Σώκια. Οι πρόσκοποι του Αϊδινίου είχαν παραμείνει στην πόλη, προσφέροντας ανθρωπιστική βοήθεια τόσο σε Έλληνες όσο και σε Τούρκους.
Ανάμεσα στα θύματα ήταν ο τοπικός έφορος Νίκος Αυγερίδης, ο οποίος βασανίστηκε και τυφλώθηκε πριν από την εκτέλεσή του. Η σφαγή τους αποτελεί μία από τις τραγικότερες σελίδες της ιστορίας του ελληνικού προσκοπισμού και παραμένει σύμβολο θυσίας και προσφοράς.
Το μαρμάρινο γλυπτό «Ο Έλληνας Πρόσκοπος» φιλοτεχνήθηκε από τον Βάσο Καπάνταη το 1973, έπειτα από αίτημα της Τοπικής Εφορείας Προσκόπων Νέας Σμύρνης, η οποία συγκέντρωσε τα απαραίτητα χρήματα μέσω εράνου.
«Πρόσφυγες από την Πέργαμο»: Η μνήμη της προσφυγιάς σε ένα γλυπτό
Ξεχωριστό σημείο της περιήγησης αποτελεί το γλυπτικό σύμπλεγμα «Πρόσφυγες από την Πέργαμο», γνωστό και ως «Ηρώο Περγάμου», κι αυτό έργο του γλύπτη Βάσου Καπάνταη, που φιλοτεχνήθηκε το 1978. Το μνημείο βρίσκεται στην Πλατεία Χρυσοστόμου Σμύρνης και είναι αφιερωμένο στους αμάχους της Περγάμου και της ευρύτερης περιοχής που έχασαν τη ζωή τους στις σφαγές του Αυγούστου του 1922.
Η Πέργαμος, πόλη με μακραίωνη ιστορία στη Μικρά Ασία, συνδέεται και με τη Νέα Σμύρνη, καθώς από την περιοχή της κατάγονταν αρκετοί από τους ανθρώπους που εγκαταστάθηκαν στη νέα τους πατρίδα μετά τον ξεριζωμό. Στις 24 Αυγούστου 1922, οι Έλληνες κάτοικοι της Περγάμου αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν οριστικά τις εστίες τους, μέσα στη δίνη των γεγονότων που οδήγησαν στη Μικρασιατική Καταστροφή.
Το γλυπτικό σύμπλεγμα αποτυπώνει τη δοκιμασία των ανθρώπων που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τον τόπο τους. Οι μορφές, με τα άδεια βλέμματα και τα κλειστά περιγράμματα, αποδίδουν τη θλίψη, την απώλεια και την κοινή μοίρα των προσφύγων, που αποχωρίζονται την πατρίδα τους και ξεκινούν μια νέα ζωή μακριά από αυτήν.
Ιδιαίτερο συμβολισμό έχει το κλειδί του σπιτιού που μεταφέρουν οι εικονιζόμενοι πρόσφυγες. Αντιπροσωπεύει τον δεσμό με την πατρίδα που άφησαν πίσω τους, αλλά και την ελπίδα της επιστροφής. Η προσδοκία αυτή αποτυπώνεται και στην επιγραφή της μαρμάρινης πλάκας, η οποία αναφέρεται στη μνήμη των θυμάτων και στην πίστη στον γυρισμό στην προγονική μικρασιατική γη.
Το μνημείο ανεγέρθηκε το 1978 από τον Σύλλογο «Άτταλος», με χρήματα που συγκεντρώθηκαν μέσω εράνων, ως φόρος τιμής στους νεκρούς της Περγάμου. Σήμερα, αποτελεί ένα από τα έργα που συνδέουν την καλλιτεχνική δημιουργία με την ιστορική μνήμη και υπενθυμίζουν τους δεσμούς της Νέας Σμύρνης με τις αλησμόνητες πατρίδες.
Το Πάρκο Χρυσοστόμου – Κήπος Μνημοσύνης αποτελεί έναν χώρο όπου η τέχνη συναντά την ιστορία της Νέας Σμύρνης. Τα γλυπτά του διατηρούν ζωντανές τις μνήμες του μικρασιατικού ελληνισμού και θυμίζουν τις ιστορίες των ανθρώπων που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις πατρογονικές τους εστίες. Η ανάδειξη και η προστασία των έργων αυτών συμβάλλουν στη διατήρηση αυτής της ιστορικής κληρονομιάς για τις επόμενες γενιές.
Πηγή:
